Motyle dzienne (Papilionoidea) Puszczy Pilickiej

      Na podstawie obecnie prowadzonych obserwacji (w latach 1980 - 2001) stwierdzono występowanie 74 gatunków motyli dziennych w Puszczy Pilickiej. Wśród motyli dziennych na uwagę zasługuje kilka gatunków, które w całej Polsce już zaliczają się do gatunków ustępujących, niektóre do ginących. Wśród nich są i motyle ustawowo chronione, choć nie jest to najlepsze kryterium ani do oceny rzadkości ani stopnia zagrożenia gatunku. Paź królowej (Papilio machaon) [chroniony do 2001] jest tu wszędzie dość liczny, natomiast paź żeglarz (Iphiclides podalirius) [chroniony], obserwowany regularnie do lat siedemdziesiątych, jest już nie zauważony od 15 lat (choć jest szansa spotkania go w maju w gorące dni w pobliżu torowiska Tomaszów-Radzice).
   Innym mieszkańcem puszczy jest największy polski motyl dzienny pokłonnik osiniec (Limenitis populi), którego rozpiętość skrzydeł (u samic) dochodzi do 10 cm. Motyle można spotkać wzdłuż dróg leśnych najczęściej w godzinach rannych, póki jeszcze słońce dobrze nie rozgrzeje powietrza, siedzącego na ziemi i pijącego wodę z kałuż. Rójka motyli rozpoczyna się w pierwszych dniach czerwca i przy ładnej pogodzie trwa tylko kilka dni. Później motyle rozlatują się po okolicznych lasach i większość czasu spędzają w koronach drzew. Jego gąsienica żyje na młodych, przydrożnych drzewkach topoli osiki (Populus tremula) wraz z innym przepięknie mieniącym się mieniakiem strużnikiem i tęczowcem (Apatura ilia i A. iris) [gat. chronione]. Wraz z wiosennymi cięciami młodych drzewek usuwamy wszystkie zimujące na gałązkach, młode gąsienniczki i jest to jedną z przyczyn zanikania tych gatunków w Polsce.

Regularnie, lecz prawie zawsze pojedynczo, spotkać możemy rusałkę żałobnika (Nymphalis antiopa). W latach osiemdziesiątych bez wyraźnych przyczyn motyl stał się rzadki w całej Polsce, lecz od początku lat dziewięćdziesiątych jego liczebność znów wzrasta. Regularnie występuje on w dąbrowie w Konewce. Inne rusałki tj. drzewoszek, admirał, pawik, pokrzywnik, ceik i kratkowiec są liczne.

Modraszki (Lycaenidae) są mieszkańcami łąk, ugorów, nieużytków i kseroterm jak również wilgotnych łąk i bagien. Szczególnie dużo możemy ich spotkać wzdłuż torowiska Tomaszów - Radzice. W samych lasach spalskich mamy niewiele takich środowisk. Z ciekawszych gatunków należy wymienić czerwończyka nieparka (Lycaena dispar) i czerwończyka płomieńca (Lycaena hippothoe) żyjące na mokrych łąkach z rdestem wężownikiem (Polygonum bistorta), którym żywią się ich gąsienice. Innym rzadkim gatunkiem żyjącym na bagnach jest modraszek bagniczek (Vacciniina optilete), który jest reliktem lasów okresu lodowcowego, biologicznie związany z borówką bagienną (Vaccinium ulginosum). Niestety od wielu lat nie spotyka się już żyjącego w tym samym środowisku szlaczkonia północnego (Colias palaeno).
Wilgotne łąki z wysokimi trawami porośnięte tu i ówdzie krwiściągiem lekarskim (Sanguisorba officinalis) zamieszkują dwa chronione modraszki: modraszek nausitous (Lycaena nausithous) i modraszek teleius (Lysandra teleius), z których ten pierwszy jest o wiele rzadszy. Ich lot przypada na drugą połowę lipca i sierpień. Gąsienice żyją w symbiozie z mrówkami, a motyle chętnie przesiadują na czerwonobrunatnych pałeczkach krwiściągu. Skalnik (Satyrus alcyone) jest dość rzadki w całej Polsce, ale w Puszczy Pilickiej ma dogodne środowiska (suche i wygrzane drzewostany sosnowe) i występuje lokalnie na całym obszarze. W Radzicach występował jeszcze pod koniec lat sześćdziesiątych piękny skalnik driada (Minois dryas) oraz Lycaena helle (obserwacje p. Z.Śliwińskiego). Niestety motyl ten w ostatnich latach wyginął na niemal wszystkich swych stanowiskach w Polsce. Penetracje terenów od Inowłodza przez łąki Brudzewickie do Radzic mogą jednak przynieść odkrycie stanowiska tego bardzo rzadkiego już gatunku.

LISTA GATUNKÓW w P.Pilickiej

Lista jest sporządzona na podstawie badań własnych prowadzonych w latach 1980-2001 (materiały niepublikowane)

Owady Puszczy Pilickiej >>